Bennardu 10

 
Su sutacapu de sa pulitzia de Nùgoro, Ugo Macera, reunit in bidda totu sos ufitziales de s'Arma sua pro facher su suntu de su chi bi fit sutzedende in sa provintzia Nùgoresa e in totu su territoriu isolanu.

Pariat unu cussizu de gherra, de sa gherra chi fint cumbatende contra s'inimicu invisibile, chi fit resessidu a cumbinare, si poder narrer suta sos ocros issoro, s'urtimu ricatu. Comente si siat chi l'aerent posta, belle e totu sas bias andabant a Supramonte. Gai fit pro su secuestru de Pascualba, gai fit pro cussu de Prededdu.

- Depimus afurriare totu custos zassos e punterare totu custos caminos chi moghent dae Nùgoro, dae Orgosolo, dae Mamujada, Sarule, Gaboi e Fonne. Intro de custa zona bi depent esser nessi duos presoneris: cussos Nùgoresos.

- Totu custos ricatos - li narat Zuanne Pazzi, su capu de sa Criminalpol - ant pro mene petzi unu iscopu: buscare dinare pro armas. Non m'apo a isballiare de meda, si mi pesso chi custos bandidos facant capu a unu moghimentu de brigatistas sardos, chi cherent bortulare s'ordine publicu e distruer s'Istadu.

- At a esser; Non poto narrer chi nono, ma s'esperinetzia nos narat chi semus de fronte a bandas chi si moghent cadauna pro contu suo. Si si fit tratatu de brigatistas, de una organitzassione rivolutzionaria, a su narrer tuo, carchi cosa de tzertu fimus bennidos a l'ischire., Carchi mallia si fit aperta. Inbesses nudda. S'una operat chene s'incurare de s'atera. Est zente chi cheret dinare, dinare e basta.

- E tando su fatu de Orune comente lu pones?

- Fint tentande e lis est andada male. Ego so de su parrer chi nessi duos presoneris sunt in custu triangulu chi andat dae Gaboi a Sarule e serrat in Orgosolo. Custos caminos depimus tentare. Inoche depent colare. Issos puru ant bisonzu de mandicare e a bidda depent torrare a buscare provenda.

In sa carta inditat sas bias prus suspetas, ube andabant postos sos blocos. In prus si depiant collire totu sas notissias, sos murmutos de sa zente, nudda depiat esser trascuradu e totu depiat esser esaminadu cun atensione. In antis o a pustis, carchi cosa nde depiant tirare.

- Ego sico in s'andata mea - insistit Pazzi.

- Sichit, ma cussos rivolutzionarios tuos, nugoresos chi siant o de sas biddas a fùrriu, sunt canes chi apeddant e non mossent. Lo conoschimus bene. Nois serramus su chircu a fùrriu de sas biddas chi apo naradu.

E prus de custu non si podiant narrer. S'arrestu de sos durgalesos pariat chi no aeret azudadu sa zustissia;mancu chi aerent arrestadu zente surda e muda.

Sos carabos, pro parte issoro, nch'aiant fatu benner dae Terramanna una chentina de omines pro si rafortzare, sende chi politicos, sindacalistas e sotziologos esserent contrarios. Cando sa fortza publica est tropu in ziru, sa zente si sentit cuntrollada e totu imputada e non de collaborare, aiat serradu sa buca pejus che mai. Zente paca, ma capassa bi cheriat; zente chi aeret conotu sos loco e chi aeret ischidu facher su dovere suo.

Cadaunu la pessabat a modu suo.

In tantis non si podiat intrare o essire dae sas biddas a fùrriu de su Gennargentu. Non b'aiat caminu chi no aeret su bloco de sos carabos o pulitziotos suos. In sos puntos prus ispessados s'acatabant duas gazellas o duas camionetas e zente armada a un'ala e atera de caminu. Ma sa zustìssia si fit mezorada in sas trassas suas. Non l'acatabas mai in su matessi puntu. S'ispostabant. Ispariant unu tempus e a pustis ti la torrabas a acatare in mesu caminu a s'ispessada. Cando non fit firma, fit zirande a pede o in betura in andatas e camineras, in guturos e in campos.

A sas oto pariat chi ispariat e fit petzi pro si dare su càmbiu. In cussos mamentos fit s'ora de colare chene esser bidos.

Unu sapadu sero, belle a s'intrada de Orgosolo, a note manna, su bloco fit bene collocadu, in pessu a pustis de una curva. Una betura, una 600 fiat, fit colande normale, cando unu carabu artziat sa palita ponende s'alt. S'autista fachet fintas de rallentare e de s'acurtziare a su tretu indissiadu pro sa firmada, ma cando fit a curtzu a sas camionetas, a s'ispessada, dat unu corfu de atzeleradore e si fughit a sa bida irada. Unu carabu isparat unu bentallu de corfos de mitra in aghera pro imponner s'alt, ma sa betura sichit a si fughire in cherta de s'imbergher. Unu carabu s'atacat a su radiu, ateros artziant a sa camioneta, ponent in motu e tucant a la sichire. Ma non fachent meda tretu: mancu mesu chilometro e acatant sa 600 firma in sa cuneta, ma bòdia. Si b'aiat zente in intro si fit fughida e sa note si l'aiat ingurtida. Matas e rocas e su padente de eliches e chercos fint bastantes pro iscorazare calesisiat de rastrellamentu. Un'esertzitu bi fit cherfidu pro poder agrucare totu cussa sedda.

Non podende facher ateru, furdichinant sa betura. Fit garriga de recatu; su solitu recatu chi cada pastore si picat in fatu cando andat a cubile.

Sos carabos nch'imbiant sa notìssia a su cumandu de Nùgoro e a sa questura. Su recatu in una betura de pastores fit istada cosa normale in ateros tempos, cando in cubile b'abarrabant chidas e meses. Ma tando no. Non bi nd'aiat pastore chi dormiat in cubile. Fint totu motorizados e totus ghirabant a bidda a s'intrighinada o a note manna, a si la colare in bidda, imbriacande da unu tzilleri a s'ateru. E tando cussu recatu non podiat esser che un'indìssiu. Fit destinadu a chie a bidda non podiat torrare, bandidu o presoneri chi esseret istadu.

Macera aiat bidu zustu. In cussos tretos bisonzabat de insistere e rinfortzare su punteramentu. Como o tando calicunu nche depiat incapare. E non ant istentadu. Sero sero sa zustissia pariat isparida dae sos locos a fùrriu, ma in pessu fachiat note, torrabat, chene mogher dae bidda e torrabat a collocare sos postos de blocos in sos puntos prus ispessados. Su lunis a pustis bi colat una betura cun bator pessones in intro. A s'alt rispondent a fusiladas, firmande sa machina e istupande che lepores a foras e via in mesu de sas matas e sas rocas. Sos carabos s'intendent sas ballas fruschiande in oricras. Rispondent a su focu cun bentallos de mitra. Un'atimu, un'alenu e in costas de monte Lenardeddu torrat a s'isterrer su mutricore de sa note.

A su solitu, fit inutile a tentare unu furdichinamentu in cussos isperdìssios chi si nch'aiat ingurtidu sos malafatores. Ma custos nch'aiant lassadu o perdidu un fusile Browing automaticu e unu pacu de cartutzas. Ite cheriat narrer? Chi calicunu fit fertu? Possibile, ca no est fatzile a nche lassare un'arma de cussu tipu ischinde chi bi podiant essere sa improntas de sos poddiches e dae cussas si podiat ischire chie l'aiat manizadu. S'iscuricore de sa note non permitiat peruna indazine chi aeret azuntu carchi cosa de nobu a su chi zai s'ischiat.

Macera non si lassat ingannare dae su tipu de fusile, chi podiat dare resone a Pazzi e a sos brigatistas suos. ' importante est chi aiant fatu istupare a foras de sas calas chi los cubabant sos primos bandidos. Sa batalla a corfos de fusile e de mitra non fit che su printzìpiu. Como sa zustìssia ischiat ube chircare. Su territoriu si fit istringhende.

Nche mutis sos collaboradores suos e istudiant fintzas a s'istracare cussos zassos ube fint sutzessos sos duos fatos, sa 600 e s'isparatoria. Fint in ibe e inibe bisonzabt de chircare. S'istudiant cada particulare: rocas, tipu de matas, campureddas e padente. Su fatu chi monte Lenardeddu, a s'ala uba falat su sole mirandelu dae Orgosolo, esseret afurriadu de biddas e tropu a curtzu a custas, lis aiat fatu pessare chi non podiat esser cubardozu securu pro bandidos. Ma sa 600 e s'isparatoria non podiant esser inter issas chene raportu perunu. Antis. Macera si cumbinchet chi in cue depiat chircare.

Bi cheriat petzi zente esperta de su locu e de secuestros. Unu agrucamentu fit pretzisu de lu facher.

Totu sa note de su lunis si colant in sa cuestura de Nùgoro pro istudiare sos medios. A sa fine su pianu fit prontu in cada minutzia.

Su monte Lenardeddu si pesat, cara a bortaedie, dae sas seddas de Galanoli, a manu de susu de s'sitradone, artziande a sa banda de Mamujada fintzas a Muzanu, ube s'aperiat un'atera badde traballada a binzas. Non b'aiat mai coladu focu e su padente fit ricu de eliches artos e chercos e in suta bi fachiant sas matas de cada casta de flora. A tretos artziabat a petorru malu, a tretos s'isterriat in seddatzos e locos pianos e sa roca nuda ispuntabat in goi e in gai, semper afurriada dae arbores e tupas de chessa. Bi colabat petzi unu guturu, ube in tempos anticos artziabant sos carros andande a Funtana Bona o sos pastores a sas pasturas de Intremontes. In goi bi paschiat galu carchi pastore; ma su bonu de su tempus fit abandonadu e non si bidiat anima biba. Su caminu de sos carros moghiat dae sa borta de su Tataresu, ube in annos colados aiant firmadu unu grùstiu de istudentes pro nche lis picare sa machina e cumbinare una rapina a sas postas de sa bidda. In sa cuestura su fatu torrat a mente de zente abitauada a ligare a pare sos fatos chi podiant aer importu. E importu b'aiat, ca dae cue fit pretzisu de mogher, cara a susu, in grùstios de tres o bator, chene s'iscostiare medas sos unos dae sos ateros.

Su maressallu Salvatore Pilia, famadu pro sas istrussias suas e pro sa conoschentzia chi aiat de locos e de zente, cumandabat sas operassiones paris cun su collega Antoni Serra.

Dae Nùgoro moghent a sas ses e mesu, in pessu arbeschidu, sos omines prus espertos presentes in sa cuestura e, ecante prus chito, moghent peri dae Abasanta ateros e tantos omines ischidos.

A sas sete colant in sa bidda de Orgosolo chi fit fumiande pro sos focos allutos in sas zimineras, ma sos omines fint zai in sas carreras o in tzilleri. Abesos comente fint a bider zustissia, non s'ispantant meda. Petzi calicunu narat:

- Bah, torrande a mogher sunt. E cale ghespe los at puntos?

In sa borta de su Tataresu fachent sa firmada e dogant sas machinas dae mesu caminu.

Su maressallu Pilia abertit sos omines:

- Moghimus da inoche, a bentallu costa costa puntande a susu. Nemos s'iscostiet dae sa patullia sua e sas patullias si depent mogher s'una a costazos de s'atera, chene mai si perder de bista e daze cara a chie bos est a curtzu. Non cherjo chi non isparemas pari pari. Cada tupa, cada perca e cada arbore andat compudadu. Ispartinadebos comente cuncordadu. Cando bos gheto unu frùschiu nos moghimus totu. Sa firmada in chimas de monte, cara a sa badde de Muzanu: s'est possibile, nemos si nch'avanset prus de un'ateru. Ocros e uricras apertas mantenie.

Ischiant chi sa possibilidade de imbenner zente, mescamente bandidos, fit paca e nudda, ma ocros apertos bi cheriat.

Sa cassa cumintzat, ma nemos bochinabat pro pesare su sirbone. Artziabant a bellu a bellu in mesu de frasca umida de lentore in su fritu de primu manzanu. Suta sos eliches liberos, curriant dae truncu in truncu a sas tupas prus a curtzu. A sa muda, a bellu a bellu, artziabant che canes de cassa grussa, comente chi aerent abirguadu su sirbone istichidu in cussas tupas. A oricras paradas e ocros apertos, fintzas su maressallu Pilia avansabat cun sos omines suos e non si bidet a s'improntu una canna de fusile chi lu fit mirande.

- A terra! - Bochinat, che si l'aerent puntu.

E sos omines a terra si ghetant totus. Prus a susu s'intendet sa frasca moghende che de zente in fuga. Un'azente pesat de ocros e bidet issu puru chi una pessone lis fit puntande un'arma prontu a isparare. No istat duos tres. Partit unu bentallu de corfos de mitra e rispondet un'orulu de dolore e sos sonos de sa sida iscostiada dae chie aiat presse de si fughire e boches disisperadas:

- Non isparedas ... no isparedas! Oih chi m'azes mortu ...

Su maressallu Pilia si pesat ritzu e lestru curret a bider s'omine rutu.

- Tando fit tue su balente! - e fachet s'atu de li falare in cara sa cassia de su mitra chi zuchiat in manos.

Nono ... nono ... Oih chi so mortu!

- E mortu essaras in antis de naschire brutu farabutu! - li rispondet su maressallu - Muti s'ambulantzia - narat a unu chi zuchiat su radiu de campu.

Su maressallu aiat conotu, in cuss'omine a ois, Frantziscu Maria Serra de Botidda, bandidu cun unu tallione pro chie l'aeret tentu. Sa fotografia sua fit in totu sos cumissariados de pulitzia e de tantu in tantu la publicabant in sos zornales, cando sos zornalistas non aiant ateru de iscriver e amentabant a sa zente sas pessones chircadas dae sa zustissia o cando unu de sos bandidos beniat imputadu de carchi secuestru, mancari no esseret istadu issu. Non si contabant sos protzessos chi l'aiant fatu dae su 52 a su 79, chi depiant esser nessi duchentos, ma semper nche fit essidu liberu pro mancansia de provas. E de ite est chi non fit imputadu: non nde li mancabat una, dae sa fura a sa rapina a sos secuestros e dae su 66 fit tallionadu. Semper fit resessidu a la facher franca e a si fughire a sa zustissia. Como fit cue rutu e fertu male e a nudda li fit serbidu su fusile e sa pistola chi zuchiat in chitu.

In su mentras una patullia tentat de ponner fatu a su chi si fit fughidu; ateros sichiant s'agrucamentu non b'esseret atere cubadu. Ma chie esseret chi si fit fughidu, conoschiat bene su locu e l'azudabat sa flora rica e baria chi cuzicabat cada angrone de su terrinu e nemos lu bocat a campu.

Prus a susu de un'ispuntoneddu s'isterriat unu tretu in pianu e non nche bident una tenda de campezu rujonza e de colore aranzu cun s'intrada aperta. Prededdu Poma si l'acutziat a bellu a bellu, dande cara non b'esseret essidu calicunu.

Cando li fit acurtzu si ghetat a terra e bochinat:

- Esside a fora, sesiz afurriados dae sa zustissia!

E pro risposta, in pessu resessit a intender una ghemida. Moghendesi terra terra arribat a iscampiare a intro.

Bi fit Pascualba, ligada a cordiolos, cun una benda in ocros e unu tzeroto in buca. Si tremiat che canna.

- Semus de sa pulitzia. Tranchilla sennorina - li marat e iscampiat a fora a ghetare bochet chi esserent curtos sos maressallos, chi non fint a alargu. E curtos sunt paris cun totu sos graduados de s'arma chi fint presentes. Liberant sa pitzinna e nche la bocant a fora de sa tenda, in su mentras chi sos ateros azentes sichiant a furdichinare sos tretos a fùrriu, cando nch'aberguant un'omine ligadu in manos e in pedes cun cadenas, cun sa conca cuzicada cun unu cucutu de tela bleu. In pessu nche liu tirant si rendent contu chi fit Massamu Matore, ligadu e firmu in cue dae doichi dies. A duos passos dae sa tenda de Pascualba, s'unu no ischiat de s'ateru. Zuchiat sa beste umida de lentore e sa carena cancarada dae su fritu, tremendesi pilu pilu.

Ambos aiant intesu sos isparos ma non si podiant render contu de su chi fit sutzedende. A su fritu si lis fit annata sa timoria de nche finire sas dies in cue, che canes de presorzu mortos de fritu e de sa gana. Como chi fint liberos non resessiant mancu a rider e a s'alligrare de su periculu iscampadu.

Dae sos radios de campu sa notissia nche fit brincada a Nùgoro e deretu su questore s'est moghidu a nche cromper a su fronte de batalla. In atera machina sedit Jacu Dejana, su capu de s'iscuadra mobile. Fit belle e mesudie.

In cue a fùrriu bocant a campu cannochiales, carotas, armas e munissiones: totu su netzessariu pro zente chi in cuss'arte fit esperta.

Pascualba e Massamu non fint a tretu de poder caminare. Zuchiant totu sos mermos dormidos e afrunzeddados dae su fritu e dae s'abarrare firmos pro tantu tempus. Sos omines presentes si los garricant a palas pro nche los falare a s'istradone, ube fint sas machinas. Bastianu, su frade de Pasucualba, in pessu l'ant dadu sa notissia si fit postu in motu a nche sichire sa sorre e arribat a su fronte in ora chi la fint garrigande a sa machina de su cuestore Conigliaro e a Massamu a sa zulia de Dejana.

Non s'at a ischire mai comente, in Nùgoro sa notìssia si fit isparta che lampu. Zuanne Pititu, su zornalista de s'Unione, nche lia porrit a sennor Antoni, su babu de sa pitzinna, chi dae 56 dies no essiat dae domo, semper in s'isetu de torrare a bider sa fiza e de la poder abratzare.

A cuestura nche suprint, meda in antis de arribare sos liberados, sos parentes issoro: Grassiedda e Fabiu, frade e sorre de Pascualba e Frantziscu cun Otaviu, sos fades de Massamu. Nche susprit fintzas su parracu de Sas Grassias, chi aiat fatu de emissariu paris cun Massamu, in antis chi a custu l'aerent tratesu presoneri. E a Massamu depiat si no s'aiat fatu doichi dies de presonia e penitensia in mesu a s'aba e a su fritu, ca s'omine, pro su bonu coro, si fit ofertu de abarrare a su postu de issu.

Ischinde de su fatu, sos istudentes de sas mazistrales non cherent torrare in aula e si firmant a isetare e saludare a Pascualba chi fit ghirande a sa cuestura in carrera de Salaris. Nche la fachent intrare dae sa corte, ma cando fit in intro, non podet facher a mancu de s'acrarare a una bentana a saludare sos istudentes e sa zente chi fit curta a la bider e a si cuntentare ca s'istoria e sas penas pro issa fint finidas.

E sa die fit festa manna in cuestura e in domo de sos Rosas, ma ateras familias fint galu in pena e disperu.

Zuanne sichiat a s'adobiare cun s'abocadu in su motel e si bufabant, comente nudda esseret sutzessu, uno duos caliches de su solitu cannonau. Pariant abonados a cussu binu sicu, ecante grogonzu, chi pariat unu rosoliu.

- A si rendet contu ube ant tentu a Frantziscu Maria Serra e ube ant acatadu a sa fizas de sos Rosas?

- Ja l'isco. No est innedda da ube aiant firmadu a mime in s'urtimu ziru. E como sunt dae meda chene si facher intender. Sa cosa non mi preocupat meda. Su sennorinu depet esser in ateru locu. Sos bandidos non sunt macos e non si ponent a curtzu a pare a si facher tenner che soriches in soricarzu.

- Totu diventat prus difitzile. In cue non s'ant a fidare prus a lu firmare e su locu pariat bonu e securu.

- So cumbintu chi non l'aiant fatu, puru si non fit sutzessu su ch'est sutzessu. Chircant semper tretos diferentes pro ingannare sa zente.

Ma cando s'adobiant su jobia sero de s'oto de frevarju, Zuanne fit mesu arrennegadu.

- Non mi niet chi est istadu issu a dare sa notissia chi su riscatu pedidu pro su sennorinu est de batorchentos miliones,no? Custu non mi l'isetabo.

- Ego no apo dadu peruna notìssia. Non so macu a custu puntu.

- Tando est istada sa mama e non si rendet contu de su dannu ch'est fachende a su fizu.

- Mancu a custu bi credo. No est tonta.

- Ischiat o nono de sa proposta fata dae mene a sos bandidos? Si rendet contu chi cussos s'ant a sentire picados in ziru. Ego naro una summa e sa mama nde narat un'atera. Cheret narret chi ego lo apo trampados. Ant a pessare chi totu est cumbinadu inter nos. E si custu pessant, torrant a sa richiesta issoro e tando su sennorinu, si non buscant su dinare zustu, si la passat male. Ego matessi non apo a esser prus cretidu.

- Intendat sennor Zuanne, non la depimus facher prus trazica de su ch'est. Bastat de legher cun atensione su zornale pro si render contu chi si tratat de un'isparada de su zornalista. Non la dant pro tzerta. Est una cosa dubia, possibile, ma non bera in totu e mancu cuddos sunt macos e s'ant render contu dae cale funtana lis arribat s'aba. Sa sennora Salinas at totu s'interessu a no iscopiare cal'est sa richiesta bera o presumida.

- Oih! Sa sennora ischiat e at allegadu. Non mi lu bocat nemos dae conca.

- Garantidu ch'ischiat. Liu apo naradu ego de si preparare unos batorchentos miliones, ma dae custu a nche narrer totu bi nde cheret. Podet dare chi cussos la pessent comente est nande, ma no est securu. A bider istamus.

Zuanne picat su caliche de su cannonadu suo e si lu bibet a un'ingurtida.

- M'auguro chi siat gai, peroe: in antis sa not'ssia de su miliardu, como de sa summa oferta dae mene o belle e gai; non poto creder chi cussu zornalista siat capassu de legher sos pessamentos de sa zente.

- Ma de balutare sas possibilidades de sa zente, eja. Est s'arte sua chi l'ispinghet a facher custas isparadas e de solitu non s'isballiant. No at letu chi lamentat sa dificultade de acatare un'emissariu, a pustis de su ch'est sutzessu a cussu mecanicu de Nùgoro? Su chi mi preocupat est su mudighine issoro. Sunt bindichi dies chi non si fachent intender.

- E fintas custu lu contant sos zornales. Tropu cosas s'ischint. Si no est sa mama, est sa muzere. Una o atera est contaredda.

- Non credo mancu custa. No ischit galu chi s'emissariu est isse.

- Tando est su cumissariadu chi at contadu.

- Carchi contareddu in ibe bi podet esser.

- Tando cheret narrer chi mi sunt punterande.

- Non b'at de lu ponner in duda. Chi siat isse s'emissariu in cumissariadu l'ischint de tzertu, ca non sunt nen tontos nen durmidos e ischint chi dae bindichi dies non si moghet dae Macumele. A facher sos contos bi cheret pacu.

Zuanne si sentit rinfrancadu e ordinat ateros duos caliches. Bufant e si saludant. A su solitu, cadaunu essit pro contu suo.

Zuanne cumintzabat a nd'esser istracu. Su contu si fit tirande tropu a longu. Carchi cosa la depiat facher. Non podiat istare cun sas manos in manos. Iscartat s'idea de torrare a chircare a Pascale Tidu o a Riori. Pro issos, como, fit dannosu. Punteradu comente fit, sa zustissia fit capassa de lis imputare su secuestru de su sennorinu, sende chi non b'intrabant in nudda.

Atere fit su de chircare, ma galu non li beniat a conca. Si su jocu zirabat a fùrriu de Nùgoro, no ischiat propiu a chie chiercare, ma calicunu bi depiat esser puru. S'unica fit a essire a campu. In bidda sas cosas non s'ischiant. Su chi contabant sos zornales non fit che farfaruza. Sos contos s'ichiant in campu o in monte ube sa zente zirat e zirant sas boches in su mutricore de sas rocas, in sos filares de sos muros de preda a sicu, in tancas e cussorjas. Si tratabat de nche dare in sa passone zusta. Non fit netzessàriu chi esseret zente bandidande o posta in mesu a cussos afarios. Zente onesta chi zirabat a fùrriu de cussas malafatas, chi sas cosas la beniat a ischire, ca fintzas sos malafatores ant amicos de fidutzia, zente capassa de mantenner sa buca cosia. Unu de custos depiat abirguare e fortzis in mesu de sa parentela sua o de sos amicos de posada.

Pro si colare su tempus, in s'isetu chi aerent mutidu, in mesu in mesu de su traballu, si leghiat sos zornales pro si mantenner informadu, pro cantu sos zornales l'informabant. A ube no arribabat issu, a bortas sos zorbalistas b'arribabant. E in tantis isetabat sa mutida.
   (Mario Sanna: Bennardu)